Gut hastalığı nedir? Gut hastalığı belirtileri, nedenleri ve tedavi yöntemleri

Gut hastalığı, kandaki ürat seviyesinin uzun süre yüksek seyretmesi sonucunda eklemlerde ve çevre dokularda monosodyum ürat kristallerinin birikmesiyle gelişen iltihaplı bir romatizma türüdür. Hastalığın en tipik bulgusu, çoğunlukla ayak başparmağı ekleminde aniden başlayan çok şiddetli ağrı, kızarıklık, sıcaklık artışı ve şişliktir. Ancak ayak bileği, diz, el bileği, parmaklar ve dirsek gibi farklı eklemler de etkilenebilir.

Kandaki ürik asit seviyesinin yüksek olması tek başına gut hastalığı anlamına gelmez. Bazı kişilerde ürik asit yüksek olduğu hâlde hiçbir zaman kristal birikimi veya gut atağı gelişmeyebilir. Gut tanısı; hastanın şikayetleri, fizik muayene bulguları, laboratuvar sonuçları ve gerektiğinde eklem sıvısı incelemesi birlikte değerlendirilerek konur.

Erken teşhis ve uygun tedaviyle atakların sıklığı azaltılabilir, kristal birikimleri zaman içinde geriletilebilir ve kalıcı eklem hasarı büyük ölçüde önlenebilir.

Gut Hastalığı Nasıl Gelişir?

Ürik asit, vücutta doğal olarak bulunan ve bazı besinlerle alınan pürinlerin parçalanması sırasında oluşur. Ürik asidin büyük bölümü böbrekler aracılığıyla idrarla vücuttan uzaklaştırılır. Böbreklerin üratı yeterince atamaması veya vücutta normalden fazla ürat üretilmesi durumunda kandaki ürik asit seviyesi yükselir.

Yüksek ürat düzeyi uzun süre devam ettiğinde iğne şeklindeki monosodyum ürat kristalleri eklem içinde ve çevresinde birikmeye başlayabilir. Bağışıklık sisteminin bu kristallere verdiği güçlü tepki, gut atağı olarak adlandırılan ani iltihaplanmaya yol açar.

Gut yalnızca yanlış beslenme nedeniyle ortaya çıkan bir hastalık değildir. Genetik yatkınlık, böbrek fonksiyonları, metabolik hastalıklar ve kullanılan bazı ilaçlar çoğu zaman beslenmeden daha belirleyici olabilir.

Gut Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Gut atağı genellikle birkaç saat içinde gelişir ve ağrı çoğunlukla gece saatlerinde başlar. Ağrı kısa sürede çok şiddetli hâle gelebilir.

En sık görülen gut belirtileri şunlardır:

• Ani başlayan yoğun eklem ağrısı
• Eklemde belirgin şişlik
• Kızarıklık ve sıcaklık artışı
• Dokunmayla artan hassasiyet
• Eklem hareketlerinde kısıtlanma
• Atak sonrasında bölgede hassasiyet veya ciltte soyulma

Bazı hastalarda çarşafın ekleme hafifçe temas etmesi bile ciddi ağrıya neden olabilir. Gut atağı çoğunlukla tek bir eklemi etkiler. Ancak hastalık ilerledikçe birden fazla eklem aynı anda tutulabilir.

İlk kez ortaya çıkan sıcak, kırmızı ve şiş bir eklem, özellikle ateş, titreme veya genel durum bozukluğu eşlik ediyorsa eklem enfeksiyonundan ayrılmalıdır. Septik artrit olarak adlandırılan eklem enfeksiyonu acil tedavi gerektirebileceği için gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Gut Hastalığı Hangi Eklemleri Etkiler?

Gut hastalığının en sık etkilediği bölge, ayak başparmağının kökündeki birinci metatarsofalangeal eklemdir. Bu durum tıp dilinde “podagra” olarak adlandırılır.

Gut ayrıca şu bölgeleri etkileyebilir:

• Ayak bileği
• Ayak sırtı
• Diz
• El bileği
• El ve ayak parmakları
• Dirsek

Uzun süre kontrol altında tutulmayan hastalıkta kulak kepçesi, dirsek, el ve ayak çevresinde “tofüs” adı verilen sert ürat kristali birikimleri oluşabilir. Tofüsler zamanla eklem yapısına zarar verebilir ve hareket kısıtlılığına neden olabilir.

Gut Hastalığının Nedenleri Nelerdir?

Gut hastalığının gelişme riskini artırabilecek başlıca faktörler şunlardır:

• Ailede gut hastalığı bulunması
• Genetik yatkınlık
• Fazla kilo ve obezite
• İnsülin direnci ve metabolik sendrom
• Yüksek tansiyon
• Kronik böbrek hastalığı
• Aşırı alkol tüketimi
• Şekerli ve yüksek fruktozlu içeceklerin sık tüketilmesi
• Fazla miktarda sakatat, kırmızı et ve bazı deniz ürünlerinin tüketilmesi
• Hızlı kilo verme ve uzun süreli açlık
• Susuz kalma
• Bazı idrar söktürücü ilaçlar
• Düşük doz aspirin ve bazı bağışıklık baskılayıcı ilaçlar

Kullanılan bir ilacın ürik asit seviyesini yükselttiği düşünülse bile ilaç doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.

Gut Hastalığının Evreleri Nelerdir?

Asemptomatik hiperürisemi Kandaki ürik asit seviyesi yüksektir ancak gut atağı, tofüs veya eklem hasarı bulunmaz. Ürik asidi yüksek olan her kişide ilaç tedavisine başlanması gerekli değildir.

Akut gut atağı Şiddetli eklem ağrısı, şişlik, kızarıklık ve sıcaklık artışıyla seyreden aktif iltihap dönemidir. Hastalığın en ağrılı evresidir.

İnterkritik dönem İki gut atağı arasındaki belirtisiz dönemdir. Hastanın şikâyetinin bulunmaması, eklemlerdeki kristal birikiminin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Kronik tofüslü gut Uzun süre yeterli tedavi almayan hastalarda gelişebilir. Tofüsler, sık tekrarlayan ataklar, sürekli eklem ağrısı ve kalıcı eklem hasarı görülebilir.

Gut Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Gut tanısında ağrının başlangıç şekli, etkilenen eklem, önceki ataklar, kullanılan ilaçlar, beslenme düzeni, alkol tüketimi, böbrek hastalığı ve aile öyküsü değerlendirilir.

Kandaki ürik asit seviyesinin ölçülmesi önemlidir. Ancak akut gut atağı sırasında ürik asit değeri normal çıkabilir. Gut şüphesi devam ediyorsa testin atak geçtikten en az iki hafta sonra tekrarlanması gerekebilir.

Doktor ayrıca şu testleri isteyebilir:

• Tam kan sayımı
• CRP
• Sedimantasyon
• Kreatinin ve böbrek fonksiyon testleri
• İdrar tahlili

Tanının belirsiz olduğu durumlarda eklemden sıvı alınarak polarize mikroskop altında monosodyum ürat kristallerinin gösterilmesi en güvenilir tanı yöntemidir.

Ultrasonografi ve dual enerji bilgisayarlı tomografi kristal birikimlerini gösterebilir. Röntgen ise daha çok uzun süreli hastalıkta meydana gelen eklem hasarını değerlendirmek için kullanılır.

Gut Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Gut tedavisinin iki temel amacı vardır: akut ataktaki ağrı ve iltihabı kontrol altına almak ve uzun dönemde ürat seviyesini düşürerek yeni atakları önlemek.

Akut gut atağının tedavisi

Hastanın yaşı, böbrek fonksiyonları ve diğer hastalıkları dikkate alınarak şu tedaviler kullanılabilir:

• Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar
• Kolşisin
• Ağızdan veya eklem içine uygulanan kortikosteroidler

Bu ilaçlar böbrek hastalığı, mide-bağırsak kanaması, kalp-damar hastalığı ve diğer ilaçlarla etkileşim açısından doktor tarafından değerlendirilmelidir. Uygulanan enjeksiyon türleri ve amaçları hakkında merak ettikleriniz için ayrı bir yazımıza göz atabilirsiniz. Doktor kontrolünde reçetelenen serum ve enjeksiyon uygulamaları, isteyen hastalar için evde serum hizmeti kapsamında evde de gerçekleştirilebilir.

Uzun dönem ürik asit düşürücü tedavi

Sık atak geçiren, tofüsü bulunan, gut nedeniyle eklem hasarı gelişen veya böbrek taşı öyküsü olan kişilerde allopurinol ya da uygun hastalarda febuksostat gibi ürat düşürücü ilaçlar kullanılabilir.

Bu ilaçlar ağrı kesici değildir. Düzenli kullanıldıklarında ürat kristallerinin zamanla çözülmesini ve yeni kristal oluşumunun önlenmesini sağlarlar. Tedavi genellikle düşük dozla başlanır ve kan sonuçlarına göre kademeli olarak ayarlanır.

Genel tedavi hedefi serum ürat seviyesini 6 mg/dL’nin altında tutmaktır. Tofüslü veya ağır gut hastalığında daha düşük hedefler değerlendirilebilir.

Gut Hastalığında Beslenme Nasıl Olmalıdır?

Beslenme düzeni gut tedavisini destekler ancak çoğu hastada tek başına ilaç tedavisinin yerini tutmaz.

Sınırlandırılması önerilen besin ve içecekler şunlardır:

• Sakatatlar
• Fazla miktarda kırmızı et
• Bazı kabuklu deniz ürünleri
• Şekerli ve yüksek fruktozlu içecekler
• Bira ve diğer alkollü içecekler
• Aşırı yağlı ve işlenmiş gıdalar

Sebzeler, tam tahıllar, az yağlı süt ürünleri ve dengeli bitkisel protein kaynakları tercih edilebilir. Pürin içeren sebzelerin tamamının yasaklanması genellikle gerekli değildir.

Sağlıklı ve yavaş kilo kaybı atak riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Buna karşılık şok diyetler, uzun süre aç kalmak ve hızlı kilo vermek gut atağını tetikleyebilir.

Yeterli sıvı tüketimi ürik asidin böbreklerden atılmasını destekler. Ancak kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler günlük su miktarını doktoruna danışmalıdır.

Gut Hastalığı İçin Hangi Doktora Gidilir?

Gut şüphesi bulunan kişiler ilk değerlendirme için dahilye doktoru  başvurabilir. Hastane sırasında beklemek istemeyen veya evden çıkmakta zorlanan hastalar, muayeneyi evde sağlık hizmetleri kapsamında evlerinde de yaptırabilir.

Tanının belirsiz olması, sık tekrarlayan ataklar, tofüs oluşumu veya tedaviye rağmen devam eden şikayetlerde Romatoloji uzmanı değerlendirmesi önerilir.

Böbrek fonksiyon bozukluğu veya böbrek taşı bulunan hastalarda Nefroloji ya da Üroloji uzmanının görüşü gerekebilir.

Gut Hastalığı Hakkında Sık Sorulan Sorular

1-Gut hastalığı tamamen iyileşir mi?

Gut kronik bir hastalıktır. Ancak uygun ürat düşürücü tedavi, düzenli takip ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kristal yükü azaltılabilir, ataklar önlenebilir ve hastalık uzun süre belirtisiz tutulabilir.

2-Gut atağı ne kadar sürer?

Tedavi edilmeyen bir gut atağı birkaç gün ile bir-iki hafta arasında sürebilir. Uygun tedavinin erken başlanması ağrı ve iltihabın daha kısa sürede kontrol altına alınmasını sağlayabilir.

3-Ürik asit yüksekliği kesin olarak gut anlamına gelir mi?

Hayır. Hiperürisemi gut gelişme riskini artırır ancak tek başına gut tanısı koydurmaz. Benzer şekilde akut atak sırasında ürik asidin normal bulunması da gut hastalığını kesin olarak dışlamaz.

4-Gut hastaları hangi yiyeceklerden uzak durmalıdır?

Herkes için geçerli kesin bir yasak listesi bulunmaz. Sakatat, aşırı kırmızı et, bazı deniz ürünleri, şekerli-fruktozlu içecekler ve alkol sınırlandırılmalıdır. Beslenme planı kişinin kilosuna, böbrek fonksiyonlarına ve eşlik eden hastalıklarına göre hazırlanmalıdır.

5-Gut tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen gut hastalığında ataklar sıklaşabilir, birden fazla eklem etkilenebilir, tofüsler oluşabilir ve kalıcı eklem hasarı gelişebilir. Ayrıca böbrek taşı ve böbrek fonksiyon bozukluğu riski artabilir.

*Bu içerik, Yaşampark Sağlık editör ekibi tarafından yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçerikte yer alan bilgiler tanı veya kişisel tedavi önerisi niteliğinde değildir. Ani gelişen sıcak, kırmızı ve şiş bir eklem, ateş veya genel durum bozukluğu bulunması hâlinde gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurunuz.