Eklem Kireçlenmesi (Artroz) Nedenleri ve Tedavi Seçenekleri

Eklem Kireçlenmesi, hareket sırasında takılma hissi, sabahları kısa süreli tutukluk veya merdiven çıkarken dizlerde zorlanma gibi şikâyetler günlük yaşam kalitesini önemli ölçüde azaltabilir. Bu belirtilerin en sık nedenlerinden biri eklem kireçlenmesi, tıbbi adıyla artroz veya osteoartrittir.

Halk arasında “kireçlenme” olarak adlandırılsa da artroz, eklemlerde gerçek anlamda kireç birikmesi anlamına gelmez. Hastalık temel olarak eklemi oluşturan kıkırdak dokunun zaman içerisinde yapısının bozulması ve eklemde farklı derecelerde dejeneratif değişiklikler meydana gelmesiyle ortaya çıkar.

Artroz özellikle diz, kalça, el, omurga ve ayak eklemlerinde görülür. Yaşın ilerlemesi önemli bir risk faktörü olmakla birlikte fazla kilo, geçirilmiş eklem yaralanmaları, bazı meslekler, genetik yatkınlık ve eklemin uzun süre aşırı kullanılması da hastalığın gelişiminde rol oynayabilir.

Eklem Kireçlenmesi (Artroz) Nedir?

Artroz, eklem yüzeylerini kaplayan kıkırdağın yapısının zamanla bozulduğu kronik bir eklem hastalığıdır. Sağlıklı bir eklemde kıkırdak dokusu kemiklerin birbirine sürtünmeden rahatça hareket etmesini sağlar.

Kıkırdak yapısının bozulmaya başlamasıyla birlikte eklem hareketleri sırasında oluşan yük kemiklere ve çevre dokulara daha fazla aktarılır. Zaman içerisinde eklem aralığında daralma, kemik yüzeylerinde değişiklikler ve osteofit olarak adlandırılan kemik çıkıntıları gelişebilir.

Bu süreç sonucunda hastalarda:

* Eklem ağrısı
* Hareket kısıtlılığı
* Eklem sertliği
* Hareket sırasında ses gelmesi
* Şişlik
* Günlük aktivitelerde zorlanma

gibi şikayetler ortaya çıkabilir.

Eklem Kireçlenmesi Neden Olur?

Eklem kireçlenmesinin oluşmasında tek bir neden bulunmaz. Çoğu zaman birden fazla risk faktörü hastalığın gelişimine katkıda bulunur.

Yaşın İlerlemesi

Artroz görülme sıklığı yaşla birlikte artar. Bununla birlikte artroz yalnızca ileri yaş hastalığı değildir. Eklem yaralanması, yoğun spor aktiviteleri veya bazı yapısal problemler nedeniyle daha genç yaşlarda da ortaya çıkabilir.

Fazla Kilo ve Obezite

Vücut ağırlığının artması özellikle diz ve kalça gibi yük taşıyan eklemlere binen basıncı artırabilir.

Fazla kilolu kişilerde diz artrozu gelişme riskinin yükselmesinin önemli nedenlerinden biri eklemlerin sürekli daha fazla mekanik yük altında kalmasıdır.

Bu nedenle uygun hastalarda kilo kontrolü artroz tedavisinin önemli parçalarından biridir.

Geçirilmiş Eklem Yaralanmaları

Daha önce meydana gelen:

Menisküs yaralanmaları
Bağ yaralanmaları
Eklem kırıkları
Spor yaralanmaları
Eklem ameliyatları

ilerleyen yıllarda ilgili eklemde artroz gelişme riskini artırabilir.

Eklem Üzerine Tekrarlayan Yük Binmesi

Bazı meslekler ve spor aktiviteleri eklemlerin sürekli aynı hareketleri yapmasına neden olabilir.

Uzun süre çömelerek çalışma, sürekli ağır yük kaldırma veya diz üzerine yoğun baskı oluşturan aktiviteler bazı kişilerde eklem dejenerasyonunu hızlandırabilir.

Genetik Yatkınlık

Ailesinde artroz bulunan kişilerde bazı eklem kireçlenmesi türlerinin gelişme ihtimali daha yüksek olabilir.

Özellikle el eklemlerinde görülen bazı artroz tiplerinde genetik faktörlerin etkisi daha belirgin olabilir.

Eklem Yapısındaki Bozukluklar

Doğuştan veya sonradan gelişen:

Kalça displazisi
Bacaklarda eğrilik
Eklem hizalanma bozuklukları
Kemik deformiteleri

eklemin belirli bölgelerine daha fazla yük binmesine ve zaman içerisinde artroz gelişmesine neden olabilir.

Eklem Kireçlenmesi Belirtileri Nelerdir?

Bu hastalığın belirtileri hastalığın bulunduğu ekleme ve hastalığın derecesine göre değişebilir.

En sık görülen eklem kireçlenmesi belirtiler şunlardır:

 Eklem Ağrısı

Artrozun en karakteristik belirtilerinden biridir.

Hastalığın erken dönemlerinde ağrı genellikle:

* Uzun yürüyüş sonrasında
* Merdiven çıkarken
* Uzun süre ayakta kalınca
* Egzersiz sonrasında

ortaya çıkabilir.

İleri dönemlerde ise ağrı daha sık hale gelebilir ve bazı hastalarda istirahat sırasında da görülebilir.

Eklem Tutukluğu

Özellikle sabah uyandıktan sonra veya uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra eklemde sertlik hissedilebilir.

Artroza bağlı sabah tutukluğu çoğunlukla kısa sürelidir ve hareket ettikçe azalabilir.

 Hareket Kısıtlılığı

Kıkırdak ve eklem yapısındaki değişiklikler nedeniyle eklemin hareket açıklığı zaman içerisinde azalabilir.

Örneğin diz artrozu bulunan bir kişi:

* Merdiven çıkmakta
* Çömelmekte
* Sandalyeden kalkmakta
* Uzun mesafe yürümekte

zorlanabilir.

Eklemden Ses Gelmesi

Hareket sırasında diz veya diğer eklemlerden çıtırtı, sürtünme veya “kütürdeme” şeklinde sesler gelebilir.

Bu durum tek başına artroz olduğu anlamına gelmez. Ancak ağrı ve hareket kısıtlılığı ile birlikte görülmesi durumunda değerlendirme gerekebilir.

Şişlik

Bazı dönemlerde eklem çevresinde hafif şişlik gelişebilir.

Özellikle diz ekleminde sıvı artışı meydana geldiğinde hastalar dizin normalden daha şiş olduğunu fark edebilir.

 Artroz En Çok Hangi Eklemlerde Görülür?

Diz Kireçlenmesi

Diz kireçlenmesi, artrozun en sık görüldüğü bölgelerden biridir.

Hastalarda özellikle:

Merdiven çıkarken diz ağrısı
Yürürken zorlanma
Dizden ses gelmesi
Oturup kalkarken ağrı
Dizde sertlik

görülebilir.

Diz ağrısının nedeninin belirlenmesi için doktor değerlendirmesine ek olarak bazı hastalarda görüntüleme gerekebilir.

Gerekli görüldüğünde evde röntgen hizmeti  ile hareket kabiliyeti kısıtlı hastalarda görüntüleme süreci ev ortamında da planlanabilir.

Kalça Kireçlenmesi

Kalça artrozu genellikle kasık bölgesinde başlayan ağrıya neden olabilir.

Ağrı zaman zaman:

Uyluğa
Kalçaya
Dize

yayılabilir.

Hastalar ayakkabı giymek, merdiven çıkmak veya uzun mesafe yürümek gibi aktivitelerde zorlanabilir.

El Kireçlenmesi

El parmaklarının özellikle uç ve orta eklemlerinde artroz gelişebilir.

Parmak eklemlerinde:

Sertlik
Ağrı
Şişlik
Kemiksi çıkıntılar

görülebilir.

Başparmak kök ekleminde gelişen artroz ise kavanoz açma, anahtar çevirme veya nesneleri kavrama sırasında ağrıya neden olabilir.

 Omurga Kireçlenmesi

Boyun ve bel omurlarında bulunan eklemlerde de dejeneratif değişiklikler gelişebilir.

Omurga artrozu bulunan kişilerde boyun veya bel ağrısı görülebilir. Ancak kola veya bacağa yayılan ağrı, uyuşma ya da güç kaybı varsa sinir basısı açısından ayrıca değerlendirme gerekebilir.

Eklem Kireçlenmesi Tanısı Nasıl Konulur?

Bu hastalığın tanısında ilk aşama hastanın şikâyetlerinin ve tıbbi öyküsünün değerlendirilmesidir.

Doktor muayene sırasında:

Eklem hareket açıklığını
Ağrı bölgelerini
Şişliği
Eklem stabilitesini
Yürüyüş şeklini

değerlendirebilir.

 Röntgen

Bu hastalığın değerlendirmesinde en sık kullanılan görüntüleme yöntemlerinden biri röntgendir.

Röntgende:

Eklem aralığında daralma
Kemik çıkıntıları
Kemikte yapısal değişiklikler

görülebilir.

MR Gerekir mi?

Her artroz hastasında MR gerekli değildir.

Ancak menisküs, bağ, kıkırdak veya diğer yumuşak dokularla ilgili ek bir problemden şüpheleniliyorsa doktor MR isteyebilir.

Kan Tahlilleri

Artrozun tanısını doğrudan gösteren özel bir kan testi bulunmaz.

Ancak eklem ağrısının romatoid artrit, gut veya enfeksiyon gibi başka nedenlerden kaynaklandığı düşünülüyorsa farklı kan testleri istenebilir.

Eklem Kireçlenmesi Tedavisi Nasıl Yapılır?

Eklem kireçlenmesi tedavisinin amacı ağrıyı azaltmak, eklem hareketlerini korumak ve hastanın günlük yaşamını mümkün olduğunca rahat sürdürebilmesini sağlamaktır.

Tedavi hastanın yaşına, kilosuna, etkilenen ekleme, şikâyetlerin düzeyine ve artrozun derecesine göre kişiye özel planlanmalıdır.

Egzersiz

Uygun egzersiz programları artroz tedavisinin en önemli bileşenlerinden biridir.

Düzenli egzersiz:

* Eklem çevresindeki kasları güçlendirebilir
* Eklem hareket açıklığını korumaya yardımcı olabilir
* Günlük aktiviteleri kolaylaştırabilir
* Ağrının kontrolüne katkıda bulunabilir

Ancak egzersiz türü kişinin durumuna göre belirlenmelidir.

 Kilo Kontrolü

Fazla kilosu bulunan diz veya kalça artrozu hastalarında kilo kaybı ekleme binen yükün azaltılmasına yardımcı olabilir.

Bu nedenle beslenme düzeni ve fiziksel aktivite planı tedavinin önemli bir parçası olabilir.

 Sıcak ve Soğuk Uygulamalar

Bazı hastalarda sıcak uygulamalar kasların gevşemesine ve eklem sertliğinin azalmasına yardımcı olabilir.

Şişlik veya aktivite sonrası artan ağrı dönemlerinde ise kısa süreli soğuk uygulamalar rahatlama sağlayabilir.

Ağrı Kesici İlaçlar

Eklem kireçlenmesi ağrısında doktor değerlendirmesine göre çeşitli ağrı kesiciler veya antiinflamatuvar ilaçlar kullanılabilir.

Ancak özellikle:

* Mide hastalığı
* Böbrek hastalığı
* Kalp hastalığı
* Hipertansiyon
* Kan sulandırıcı ilaç kullanımı

bulunan kişiler ağrı kesici ilaçları doktor önerisi olmadan uzun süre kullanmamalıdır.

Eklem İçi Enjeksiyonlar

Bazı artroz hastalarında doktor tarafından eklem içine enjeksiyon tedavileri uygulanabilir.

Bunlar arasında kortikosteroid veya bazı farklı eklem içi uygulamalar bulunabilir.

Her enjeksiyon yöntemi her hasta için uygun değildir. Bu nedenle tedavi seçimi ortopedi, fizik tedavi veya ilgili uzman hekim tarafından yapılmalıdır.

Fizik Tedavi

Fizik tedavi programında:

* Kas güçlendirme
* Germe egzersizleri
* Denge çalışmaları
* Eklem hareket açıklığı egzersizleri

uygulanabilir.

Özellikle diz ve kalça kireçlenmesinde kasların güçlendirilmesi ekleme binen yükün daha dengeli dağıtılmasına yardımcı olabilir.

 Eklem Kireçlenmesinde Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Artroz tanısı alan her hastanın ameliyat olması gerekmez.

Cerrahi tedavi genellikle:

* Ağrı çok şiddetliyse
* Günlük yaşam ciddi şekilde etkileniyorsa
* Yürümek belirgin şekilde zorlaşmışsa
* İlaç, egzersiz ve fizik tedaviye rağmen şikâyetler devam ediyorsa
* Eklem yapısında ileri derecede bozulma varsa

değerlendirilir.

İleri diz veya kalça artrozunda bazı hastalarda eklem protezi ameliyatları gündeme gelebilir.

Cerrahi karar mutlaka hastanın genel sağlık durumu, yaşı, aktivite düzeyi ve görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Eklem Kireçlenmesine Ne İyi Gelir?

Artroz tamamen ortadan kaldırılabilen bir hastalık olmayabilir ancak doğru yöntemlerle belirtiler önemli ölçüde kontrol altında tutulabilir.

Günlük yaşamda şu önlemler faydalı olabilir:

* Sağlıklı vücut ağırlığını korumak
* Düzenli ve uygun egzersiz yapmak
* Uzun süre aynı pozisyonda kalmamak
* Eklem üzerine aşırı yük bindiren hareketlerden kaçınmak
* Uygun ayakkabı kullanmak
* Kas gücünü korumak
* Doktorun önerdiği tedavi planına uymak

Hastanın hareket kabiliyeti sınırlıysa evde doktor hizmeti sayesinde genel değerlendirme ev ortamında gerçekleştirilebilir ve gerekli durumlarda ileri tetkik veya uzman muayenesi için yönlendirme yapılabilir.

Eklem Kireçlenmesi İlerler mi?

Artroz kronik ve zaman içerisinde ilerleyebilen bir hastalıktır. Ancak her hastada aynı hızda ilerlemez.

Bazı kişiler yıllarca hafif şikâyetlerle yaşamını sürdürebilirken bazı kişilerde eklem fonksiyonunda daha hızlı kayıp meydana gelebilir.

Kilo kontrolü, uygun egzersiz ve kas gücünün korunması gibi önlemler hastalığın günlük yaşam üzerindeki etkisinin azaltılmasında önemlidir.

Eklem Kireçlenmesi Olanlar Nelere Dikkat Etmeli?

Özellikle diz ve kalça artrozu bulunan kişiler günlük yaşamda eklemlerini koruyacak bazı alışkanlıklar geliştirebilir.

Örneğin:

* Çok uzun süre çömelmekten kaçınılabilir.
* Ağır yük taşımak sınırlandırılabilir.
* Uzun süre hareketsiz kalınmamalıdır.
* Ani ve kontrolsüz hareketlerden kaçınılmalıdır.
* Düzenli düşük etkili egzersiz yapılabilir.
* Gerektiğinde fizyoterapist önerisiyle yardımcı cihaz kullanılabilir.

Yüzme, yürüyüş ve uygun kondisyon egzersizleri birçok hasta için faydalı olabilir. Bununla birlikte egzersizin türü ve yoğunluğu kişinin mevcut sağlık durumuna göre belirlenmelidir.

Eklem Ağrısında Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Her eklem ağrısı artrozdan kaynaklanmaz.

Aşağıdaki durumlarda doktor değerlendirmesi özellikle önemlidir:

* Eklem ağrısı birkaç haftadan uzun sürüyorsa
* Eklem belirgin şekilde şişmişse
* Hareket kabiliyeti giderek azalıyorsa
* Gece uykudan uyandıran şiddetli ağrı varsa
* Eklemin üzerine basılamıyorsa
* Travma sonrası ciddi ağrı gelişmişse
* Eklem kızarık, sıcak ve şiş ise
* Ateş eşlik ediyorsa

Özellikle ani gelişen, kızarıklık ve ateşle birlikte seyreden şiddetli eklem ağrısı enfeksiyon veya başka acil durumlarla ilişkili olabileceğinden gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Eklem Kireçlenmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Eklem kireçlenmesi nedir?

Eklem kireçlenmesi veya artroz, eklem kıkırdağının zaman içerisinde yapısının bozulduğu ve eklemde dejeneratif değişikliklerin meydana geldiği kronik bir eklem hastalığıdır. En sık diz, kalça, el ve omurga eklemlerinde görülür.

Artroz ile kireçlenme aynı şey mi?

Evet. Halk arasında “kireçlenme” olarak bilinen hastalığın tıbbi adı artroz veya osteoartrittir. Ancak hastalık gerçek anlamda eklem içinde kireç birikmesi anlamına gelmez.

Eklem kireçlenmesi tamamen geçer mi?

Artrozda meydana gelen yapısal değişiklikler tamamen geri döndürülemeyebilir. Ancak egzersiz, kilo kontrolü, fizik tedavi ve gerektiğinde ilaç tedavileri ile ağrı ve hareket kısıtlılığı önemli ölçüde kontrol altına alınabilir.

Diz kireçlenmesi belirtileri nelerdir?

Diz kireçlenmesinde en sık hareketle artan diz ağrısı, merdiven çıkarken zorlanma, eklem sertliği, dizden ses gelmesi, şişlik ve hareket kısıtlılığı görülebilir.

Kireçlenme hangi yaşlarda başlar?

Artrozun görülme sıklığı yaş ilerledikçe artar. Ancak eklem yaralanması, genetik yatkınlık, fazla kilo veya yoğun eklem kullanımı gibi faktörler nedeniyle daha genç kişilerde de gelişebilir.

 Eklem kireçlenmesine yürüyüş iyi gelir mi?

Uygun süre ve yoğunlukta yürüyüş birçok artroz hastası için faydalı olabilir. Ancak ileri derecede ağrı veya hareket kısıtlılığı bulunan kişilerin egzersiz programı doktor veya fizyoterapist tarafından belirlenmelidir.

Kireçlenmede sıcak mı soğuk mu uygulanır?

Eklem sertliğinin ön planda olduğu durumlarda sıcak uygulama rahatlatıcı olabilir. Aktivite sonrası şişlik ve ağrıda ise kısa süreli soğuk uygulama tercih edilebilir. Uygulama süresi ve yöntemi kişinin sağlık durumuna göre planlanmalıdır.

 Artroz için hangi doktora gidilir?

Eklem kireçlenmesi şikâyetleri için ortopedi ve travmatoloji veya fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanına başvurulabilir. Hastanın belirtilerine göre romatoloji değerlendirmesi de gerekebilir.

 

*Bu içeriğin hazırlanmasına Yaşampark Sağlık ekibi katkı sağlamıştır. Sitede yer alan bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır. Sağlık şikayetlerinizin değerlendirilmesi, tanı ve tedavisi için mutlaka bir doktora başvurunuz.