Diz eklemi, v\u00fccudun en \u00e7ok y\u00fck ta\u015f\u0131yan ve en fazla hareket eden eklemlerinden biridir. Bu nedenle g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda oturup kalkmak, merdiven \u00e7\u0131kmak, \u00e7\u00f6melmek veya uzun s\u00fcre ayakta durmak gibi basit hareketlerde bile diz yo\u011fun bir bask\u0131ya maruz kal\u0131r. \u00d6zellikle otururken ve aya\u011fa kalkarken ortaya \u00e7\u0131kan \u015fiddetli diz a\u011fr\u0131s\u0131, \u00e7o\u011fu zaman eklemde yap\u0131sal bir problemin veya k\u0131k\u0131rdak a\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n habercisi olabilir.<\/p>\n
Bu t\u00fcr a\u011fr\u0131lar ihmal edildi\u011finde ilerleyebilir ve ki\u015finin ya\u015fam kalitesini ciddi \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcrebilir. Bu yaz\u0131da diz a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n nedenlerini, risk fakt\u00f6rlerini ve etkili tedavi y\u00f6ntemlerini detayl\u0131 bir \u015fekilde inceleyece\u011fiz.<\/p>\n
Diz a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n en yayg\u0131n nedenlerinden biri k\u0131k\u0131rdak a\u015f\u0131nmas\u0131d\u0131r. Diz kapa\u011f\u0131n\u0131n alt y\u00fczeyinde bulunan k\u0131k\u0131rdak dokusu zamanla incelir ve hareket s\u0131ras\u0131nda eklem y\u00fczeyleri birbirine s\u00fcrt\u00fcnerek a\u011fr\u0131ya yol a\u00e7ar. Bir di\u011fer yayg\u0131n neden ise patellofemoral a\u011fr\u0131 sendromudur. Bu durumda diz kapa\u011f\u0131 uyluk kemi\u011fi \u00fczerinde do\u011fru \u015fekilde hareket etmez ve \u00f6zellikle diz b\u00fck\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u015fiddetli a\u011fr\u0131 hissedilir. Menisk\u00fcs y\u0131rt\u0131klar\u0131, ba\u011f zedelenmeleri, sinovyal s\u0131v\u0131 azalmas\u0131 ve artrit de oturup kalkma s\u0131ras\u0131nda a\u011fr\u0131ya neden olabilir.<\/p>\n
Diz kire\u00e7lenmesi, orta ya\u015f ve ileri ya\u015ftaki bireylerde s\u0131k g\u00f6r\u00fclen bir rahats\u0131zl\u0131kt\u0131r. K\u0131k\u0131rdak y\u00fczeyindeki incelme zamanla eklem a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daralt\u0131r ve hareket s\u0131ras\u0131nda s\u00fcrt\u00fcnmeye neden olur. Bu s\u00fcrt\u00fcnme de a\u011fr\u0131, sertlik ve k\u0131s\u0131tl\u0131 hareket ile kendini g\u00f6sterir. Kire\u00e7lenmenin erken d\u00f6nemde fark edilmesi \u00e7ok \u00f6nemlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fru tedavi ile ilerlemesi yava\u015flat\u0131labilir. A\u015f\u0131r\u0131 kilo, uzun s\u00fcre ayakta \u00e7al\u0131\u015fma, a\u011f\u0131r y\u00fck kald\u0131rma ve genetik fakt\u00f6rler kire\u00e7lenme riskini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Diz kapa\u011f\u0131 d\u00fczg\u00fcn hizalanmad\u0131\u011f\u0131nda veya \u00e7evresindeki kaslar zay\u0131f oldu\u011funda oturup kalkma s\u0131ras\u0131nda dizde \u00f6ne do\u011fru bask\u0131 olu\u015fur. Bu durum patellofemoral a\u011fr\u0131 olarak bilinir. Sporcularda, ko\u015fucularda ve uzun s\u00fcre oturan ofis \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda yayg\u0131nd\u0131r. Merdiven \u00e7\u0131karken, \u00e7\u00f6melirken ve uzun s\u00fcre oturduktan sonra aya\u011fa kalkarken daha fazla hissedilir. Baz\u0131 hastalarda diz kapa\u011f\u0131ndan t\u0131k\u0131rt\u0131 veya \u00e7\u0131t\u0131rt\u0131 sesi de gelebilir.<\/p>\n
Menisk\u00fcs y\u0131rt\u0131klar\u0131 dizin d\u00f6nme hareketi s\u0131ras\u0131nda olu\u015fabilir ve dizde kilitlenme, tak\u0131lma ve keskin a\u011fr\u0131ya yol a\u00e7abilir. \u00d6zellikle otururken veya \u00e7\u00f6melirken menisk\u00fcs \u00fczerine fazla y\u00fck biner ve a\u011fr\u0131 artar. \u00c7apraz ba\u011f ve yan ba\u011f yaralanmalar\u0131 da diz stabilitesini bozarak oturup kalkma s\u0131ras\u0131nda a\u011fr\u0131ya neden olur. Bu t\u00fcr yaralanmalar genellikle ani hareketler, spor kazalar\u0131 veya d\u00fc\u015fmeler sonucu geli\u015fir.<\/p>\n
Diz eklemi sinovyal s\u0131v\u0131 sayesinde kayganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korur. Bu s\u0131v\u0131n\u0131n azalmas\u0131 durumunda eklem hareketleri zorla\u015f\u0131r ve oturup kalkma s\u0131ras\u0131nda a\u011fr\u0131 artar. Ayr\u0131ca diz \u00e7evresindeki ba\u011f ve tendonlarda meydana gelen iltihaplanmalar (tendinit, bursit) a\u011fr\u0131ya sebep olabilir. Uzun s\u00fcre ayn\u0131 pozisyonda oturmak, a\u015f\u0131r\u0131 spor yapmak veya yanl\u0131\u015f ayakkab\u0131 kullanmak bu rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 tetikleyebilir.<\/p>\n
Fazla kilo diz eklemine binen y\u00fck\u00fc do\u011frudan art\u0131r\u0131r. Oturup kalkma s\u0131ras\u0131nda dizlere uygulanan bask\u0131 v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n birka\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131kabilir. Bu nedenle a\u015f\u0131r\u0131 kilolu bireylerde diz a\u011fr\u0131s\u0131 daha yayg\u0131nd\u0131r. Kilo vermek diz a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n azalmas\u0131nda en etkili y\u00f6ntemlerden biridir.<\/p>\n
Bu fakt\u00f6rlerden biri veya birka\u00e7\u0131 oturup kalkma s\u0131ras\u0131nda a\u011fr\u0131ya yol a\u00e7abilir.<\/p>\n
Doktora ba\u015fvuruldu\u011funda fizik muayene ile dizin hareket a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131, hassasiyet ve stabilitesi de\u011ferlendirilir. Ard\u0131ndan r\u00f6ntgen, ultrason veya MR tetkikleri yap\u0131larak eklemin i\u00e7 yap\u0131s\u0131 detayl\u0131 \u015fekilde incelenir. Menisk\u00fcs y\u0131rt\u0131klar\u0131, k\u0131k\u0131rdak hasar\u0131, ba\u011f yaralanmalar\u0131 ve \u00f6dem bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemelerle net olarak belirlenebilir. Do\u011fru tan\u0131, etkili tedavinin en \u00f6nemli a\u015famas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
A\u011fr\u0131y\u0131 azaltmak i\u00e7in doktorun \u00f6nerdi\u011fi antiinflamatuar ila\u00e7lar kullan\u0131labilir. Bu ila\u00e7lar k\u0131sa s\u00fcreli rahatlama sa\u011flar.<\/p>\n
Kas g\u00fc\u00e7lendirme egzersizleri \u00f6zellikle kuadriseps ve hamstring kaslar\u0131n\u0131 destekler. Bu kaslar g\u00fc\u00e7lendik\u00e7e diz eklemine binen y\u00fck azal\u0131r. Fizyoterapi, hareket a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r ve a\u011fr\u0131y\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalt\u0131r.<\/p>\n
A\u011fr\u0131 ve \u015fi\u015flik i\u00e7in so\u011fuk kompres; kas spazm\u0131 i\u00e7in s\u0131cak kompres \u00f6nerilir.<\/p>\n
Kilo vermek diz a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n en etkili ve do\u011fal tedavilerinden biridir.<\/p>\n
Diz kapa\u011f\u0131 hizas\u0131n\u0131 d\u00fczelten ortopedik tabanl\u0131klar ve dizlikler a\u011fr\u0131y\u0131 azaltabilir.<\/p>\n
K\u0131k\u0131rdak onar\u0131m\u0131n\u0131 destekleyen bu uygulamalar son y\u0131llarda yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. A\u011fr\u0131y\u0131 azalt\u0131r ve eklem hareketlerini iyile\u015ftirir.<\/p>\n
Menisk\u00fcs y\u0131rt\u0131\u011f\u0131, ileri derece k\u0131k\u0131rdak hasar\u0131 veya ba\u011f kopmalar\u0131nda artroskopik cerrahi uygulanabilir. \u0130leri seviyede kire\u00e7lenme varsa diz protezi ameliyat\u0131 gerekebilir.<\/p>\n
Bu y\u00f6ntemler k\u0131sa s\u00fcreli rahatlama sa\u011flar.<\/p>\n